Wystawa \u201eDom Istot Wielu\u201d autorstwa Micha\u0142 Tokarz nie jest nostalgiczn\u0105 opowie\u015bci\u0105 o utracie ani sentymentalnym powrotem do dzieci\u0144stwa. To raczej precyzyjne studium przemiany \u2013 procesu, w kt\u00f3rym architektura przestaje by\u0107 biernym t\u0142em ludzkiego \u017cycia, a zaczyna funkcjonowa\u0107 jako odr\u0119bny, sprawczy organizm.<\/p>\n\n\n\n
Ekspozycja prezentowana w BWA Tarn\u00f3w wyrasta z bardzo konkretnego do\u015bwiadczenia: istnienia dw\u00f3ch dom\u00f3w stoj\u0105cych naprzeciw siebie. Jeden wci\u0105\u017c \u017cyje codzienno\u015bci\u0105, drugi \u2013 porzucony na pocz\u0105tku lat 90. \u2013 trwa w stanie zawieszenia. Tokarz nie rekonstruuje jednak rodzinnej historii. Zamiast tego bada napi\u0119cie pomi\u0119dzy tymi przestrzeniami, jakby sprawdza\u0142, czy dom mo\u017ce mie\u0107 w\u0142asn\u0105 biografi\u0119, niezale\u017cn\u0105 od mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Najbardziej poruszaj\u0105ce w tej realizacji jest przesuni\u0119cie perspektywy. Artysta nie pyta: \u201ekto tu mieszka\u0142?\u201d, lecz raczej: \u201eco robi dom, kiedy przestajemy w nim mieszka\u0107?\u201d. Opuszczony budynek nie jest ruin\u0105 w romantycznym sensie. To miejsce aktywne \u2013 przejmowane przez wilgo\u0107, ro\u015blinno\u015b\u0107, drobne zwierz\u0119ta. Materia nie ulega wy\u0142\u0105cznie degradacji, ale przekszta\u0142ceniu. Widz wchodz\u0105cy w przestrze\u0144 wystawy porusza si\u0119 pomi\u0119dzy obiektami, kt\u00f3re sprawiaj\u0105 wra\u017cenie wydobytych z tej przemiany: fragmentami, reliktami, przedmiotami na granicy u\u017cyteczno\u015bci i odpadu. To nie tyle archiwum, co spl\u0105tana struktura pami\u0119ci.<\/p>\n\n\n\n
Tokarz, z wykszta\u0142cenia grafik, my\u015bli przestrzeni\u0105 jak matryc\u0105 \u2013 co\u015b zostaje odbite, co\u015b odci\u015bni\u0119te, co\u015b wymazane. W jego dzia\u0142aniach wida\u0107 wra\u017cliwo\u015b\u0107 badacza relacji: cz\u0142owiek\u2013przedmiot, cz\u0142owiek\u2013miejsce, ale te\u017c \u2013 co szczeg\u00f3lnie wybrzmiewa w tej realizacji \u2013 miejsce\u2013miejsce. Dwa domy funkcjonuj\u0105 tu jak system naczy\u0144 po\u0142\u0105czonych. To, co znika z jednego, wzmacnia drugi. To, co martwe, staje si\u0119 materia\u0142em dla nowego \u017cycia \u2013 cho\u0107 niekoniecznie ludzkiego.<\/p>\n\n\n\n
Wa\u017cnym gestem jest przeniesienie cz\u0119\u015bci materii budynku do przestrzeni galerii. Ten ruch nie ma charakteru dekoracyjnego. To raczej operacja transplantacji \u2013 pr\u00f3ba sprawdzenia, czy dom mo\u017ce \u201edzia\u0142a\u0107\u201d poza swoim pierwotnym kontekstem. Czy drewno, kurz, przedmioty pozbawione funkcji nadal nios\u0105 w sobie sprawczo\u015b\u0107? W tej konfrontacji instytucjonalna biel \u015bcian przestaje by\u0107 neutralna. Galeria staje si\u0119 tymczasowym schronieniem dla bytu, kt\u00f3ry nie jest ju\u017c w pe\u0142ni domem, ale jeszcze nie jest wy\u0142\u0105cznie ruin\u0105.<\/p>\n\n\n\n
\u201eDom Istot Wielu\u201d dotyka do\u015bwiadczenia powszechnego w Polsce \u2013 widoku opuszczonego domu rodzinnego, kt\u00f3ry trwa jako milcz\u0105cy \u015bwiadek migracji, przemian ekonomicznych i spo\u0142ecznych. Tokarz nie moralizuje ani nie estetyzuje rozpadu. Zamiast tego proponuje uwa\u017cno\u015b\u0107. Sugeruje, \u017ce przestrzenie, kt\u00f3re uznajemy za \u201emartwe\u201d, s\u0105 w istocie intensywnie zamieszkane \u2013 przez \u015blady, mikroorganizmy, wspomnienia, czas.<\/p>\n\n\n\n
To wystawa, kt\u00f3ra nie daje si\u0119 szybko \u201eobejrze\u0107\u201d. Wymaga spowolnienia, niemal archeologicznej cierpliwo\u015bci. W zamian oferuje rzadkie do\u015bwiadczenie: poczucie, \u017ce dom mo\u017ce patrze\u0107 na nas r\u00f3wnie uwa\u017cnie, jak my patrzymy na niego.<\/p>\n\n\n\n
Kuratork\u0105 wystawy jest Paulina Mazurek. Oprawa graficzna: Natalia Sikorska. Produkcja: Micha\u0142 Tokarz, J\u0119drzej Krzyszkowiaka, Paulina Mazurek.<\/p>\n\n\n\n
Wielkie uznanie dla zespo\u0142u BWA Tarn\u00f3w pod kierunkiem Ewy \u0141aczy\u0144skiej – Widz dyrektorki, za oryginalno\u015b\u0107 i r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 oferty plac\u00f3wki. Sztuki ciekawej, niekonwencjonalnej i wybielaj\u0105cej poza stereotypy oraz schematy.<\/p>\n\n\n\n
Tekst\/foto: Lidia Ja\u017awi\u0144ska<\/p>\n\n\n\n